مصاحبه ای در مورد عملکرد مرکز مستند سازی سیما با حضور مسئولان

عطاء ا.. ابطحی: چگونگی شکل گیری مرکز مستند سازی را در صدا و سیما بیان کنید ؟
محمد رضا گلبهار : مستند سازی در دنیای فیلم سازی قدمت طولانی دارد سینما با آثار مستند متولد شد مستند از صد و ده سال پیش که سینما متولد شد به شکل روز افزونی به دنبال پیدا کردن ابعاد مختلف تولید در جهان است در کشور ما نیز سوژه های بکر  بسیاری  وجود دارد که می توان در مورد آنها برنامه ساخت و بهترین روش ارائه این برنامه های به صورت مستند است . برای تحقق این امر سه سال پیش تصمیمی مبنی بر تشکیل مرکز مستند سازی سیما گرفته شد تا به نیازهای وسیع در این زمینه پاسخ دهد .
عطاء ا.. ابطحی:  مرکز مستند سازی چه میزان توانسته به نیازمندی های این عرصه پاسخ دهد ؟
فرامرز مقدم نیا : ضرورت تشکیل مرکز مستند سازی کاملاً حس می شد تمام برنامه های تلویزیونی به جز مستند سازی متولیانی را دارا بودند ولی تشکیل مرکز مستند سازی نباید مانع از فعالیت مستقل شبکه ها در عرصه مستند سازی شود مرکز مستند سازی می تواند مشابه فعالیت شوراهای سایر برنامه ها حرکت کند . ضمن اینکه مرکز مستند سازی تاکنون نتوانسته برای حل مشکل موجود اقدامی انجام دهد یکی از دلایل آن را می توان تاسیس سریع و با عجله این مرکز عنوان کرد به عبارتی اقدام به تاسیس این مرکز بدون تدوین سیاست گذاری های مورد نیاز همچنین واگذاری مسئولیت های این مرکز به مدیران با تجربه و موفق ولی فاقد فنون لازم در عرصه مستند سازی از دیگر دلایل عدم موفقیت این مرکز در رفع مشکلات این حوزه به شمار می آید .
عطاء ا.. ابطحی:  با وجود اینکه لزوم وجود این مرکز در سیما احساس می شد چرا بعد از شکل گیری موفق عمل نکرد ؟
داریوش مودبیان : قبل از تاسیس چنین مراکزی در سیما باید ساختار ، و مشخصه های اصلی آن را تعیین نمود .این مرکز برحسب نیازهای فرهنگی و برنامه سازی شکل گرفت . ولی مراجعه به پژوهشگران سازمان و پژوهشگران تشکیلاتی می توانست عملکرد بهتر این مرکز را در پی داشته باشند . مرکز بر اساس اساسنامه عمل کرده است بنابراین اساسنامه باید از ابتدا درست و کامل تدوین می شد . ضمن اینکه اشتباه  مرکز مستند سازی مشابه اشتباهی بود که در نظام تشکیلات برنامه سازی در داخل سازمان شکل گرفته و مستند سازی نیز بر حسب موضوع و مخاطب طبقه بندی شده است .مستند به گروه های مختلف فرهنگی ، سیاسی ، جنگی و ... تقسیم شده است .
وجود مدیرانی با رویکردها و سلائق متفاوت موجب افزایش تولید برنامه های مستند با موضوع خاص در یک برهه از زمان می شود به عبارتی اگر مدیر مرکز به مستندهای جنگی علاقمند باشد تولید مستندهای جنگی افزایش می یابد و چون حوزه ی برنامه سازی  بر اساس طبقه بندی ساختاری تقسیم نشده است بنابراین گرایش های شخصی مدیران بر میزان تولید مستندات موثر است .محتوا از ساختار جدانیست بلکه محتوا به ساختار وابسته است . و ارزیابی برنامه های تلویزیونی با توجه به ساختار انجام می شود
مهندس نیرومنش : چرا در سینما برنامه های مستند خوب کم است ؟
مهندس نیرومنش : رویکرد و سازمان  و عملکرد مدیران سازمان از عوامل تاثیر گذار بر کیفیت برنامه های مستند محسوب می شوند چون رویکرد سازمان سیما موعظه به علاوه سرگرمی است که
با قالب داستانی بهتر بیان می شود بنابراین به مستند توجه لازم نشده است .
سازمان سیما تمایلی برای رویارویی و پخش واقعیات جامعه ندارد بلکه می خواهد واقعیات را تغییر دهد . بنابراین پخش و تولید برنامه های داستانی را در اولویت قرار می دهد زیرا با رویکرد و سیاست سازمان تطابق بیشتری ضمن اینکه برای برنامه های سیما نظر سنجی صحیحی انجام نمی گیرد به عبارتی نظر سنجی های سیما خواسته های عموم مردم را منعکس نمی کند .
ارائه برخی برنامه از سوی مستند سازی نشان دهنده ی آن است که سازمان ، برنامه و استراتژی مشخصی ندارد در حالی که سازمان باید ایده و طرح از پیش طراحی شده خود را به مستند ساز ارائه بدهد تا وی طبق طرح سازمان مستند را تولید کنند . ضمن اینکه مستند ساز باید برنامه را طبق خلاقیت خود تهیه کند و اگر مستند ساز اجازه بکارگیری خلاقیت را در برنامه هایش نداشته باشد به یک دوربین به مزد تبدیل می شود .مستند ساز باید آزادی لازم را برای بروز خلاقیت در تولید آثارش داشته باشد با مستند ساز باید به عنوان یک هنرمند مواجه شد .
مدیران سازمان در تولید برنامه های مستند بر اساس آزمون و خطا عمل کرده در حالی که ریسک پذیری در مدیران ما وجود ندارد و مجموع این عوامل و برخورد ضعیف مدیر با مستند ساز ناشی می شود و نتیجه ی آن عدم شکوفایی خلاقیت مستند ساز است .
عطاء ا.. ابطحی:  چه مشکلاتی در طبقه ی برنامه های مستند وجود دارد ؟
گلبهار : مستند ساز از بدو شروع به کار و بعد از آن به شکل برنامه سازی در ایران انجام می شد تعداد زیاد علاقمندان به مستند سازی در طیف ها و سوژه های متفاوت وجود دارد و رو به گسترش است .مرکز مستند سازی که فقط 21 سال از تاسیس آن می گذرد توانایی و ظرفیت پاسخ گویی به این تعداد از علاقه مندان به مستند را ندارد در کشور بیش از ده هزار مستند ساز حرفه ایی وجود دارد ضمن اینکه بودجه تلویزیون نیز توانایی پاسخگویی به این تعداد مستند ساز در مدت 2-1 سال را ندارد .مرکز مستند سازی سینما نه تنها متولی مستند سازی کشور نیست بلکه متولی مستند سازی در سیمای جمهوری اسلامی نیست .
هر شبکه طبق وظایف و مسئولیت دارای مرکز و واحدی برای مستند سازی است . البته برای گسترش این فضا موانعی مانند بودجه ، آموزش ، برنامه وجود دارد که از شروع کار مستند وجود داشته و در آینده نیز با این مشکلات مواجه خواهیم بود و مرکز مستند سازی نیز توانایی حل تمامی این مشکلات را ندارد .
گلبهار : طبقه بندی بر حسب مخاطب بهترین وسهل ترین روش طبقه بندی است که در این سازمان کاربرد بیشتری دارد . مرکز مستند سازی همواره از تمامی مستند سازان جوان برای همکاری در این زمینه دعوت کرده است .
عطاء ا.. ابطحی:  به عقیده ی شما ارائه طرح از سوی مستند ساز کاربردی تر است یا از سوی مرکز مستند سازی ؟
گلبهار : مرکز به ارائه طرح از سوی مستند ساز نیازی ندارد بلکه خواهان تبادل گفت و گو ، مستند ساز برای آشنایی به علائق و سلیقه های آنان برای پیوند و همسان سازی برنامه ها با اولویت های و محورهای کاری مرکز مستند سازی است .
عطاء ا.. ابطحی:  چرا مرکز مستند سازی در برخی موضوعات مستند نمی سازد ؟
گلبهار : اشتیاق و علاقه به سینمای مستند بسیار زیاد است و مرکز به تنهایی جوابگوی مستند سازان نیست خصوصاً در ایران که سوژه برای مستند سازی فراوان است ولی بودجه مرکز مستند سازی برای همکاری با مستند ساز کافی نیست و بیش از آن ظرفیت ندارد .
موضوعاتی که برنامه های مستند باید بر اساس آن تولید شوند مشخص و محدود است به عبارتی گر چه علاقمندان به مستند حیات وحش بسیار است ولی در برنامه های مستند ، موضوع حیات وحش تعریف نشده است بنابراین نمی توانیم بودجه ایی برای این موضوع به مستند سازان ارائه دهیم ضمن اینکه احتمال کاربردی این سوژه ها در آینده وجود دارد .
تقسیم بندی های کاری که در موضوعات برنامه های مستند شکل گرفته با توجه به اینکه برخی موضوعات توسط شبکه ها به صورت خاص کار می کنند می تواند از دلایل طبقه بندی موضوعی مستند سازی باشد . مرکز مستند سازی با ظرفیت و خصوصیات کنونی توانایی پاسخ گویی و پوشش تمامی برنامه های مستند را ندارد .
عطاء ا.. ابطحی:  مشکلات برنامه های مستند چگونه بهبود می یابد ؟
فرامرز مقدم : تمام مدیران مسئول در مستند سازی و مدیران مرکز مستند سازی به مشکلات مستند سازی آگاهی دارند و می دانند برنامه مستند با کیفیت خوب از برنامه ی داستانی هزینه ی بیشتری را می طلبد  و برنامه های مستند برای تغییر وضعیت و افکار موجود یا تقویت اوضاع در مواردی نیز برای تغییر جزئی اوضاع بکار می رود . وظیفه ی مستند ساز نمایش واقعیات است ضمن اینکه مستند ساز نسبت به سوژه اش متعهد است .